Sen Việt: Từ giá trị truyền thống đến ngành hàng đa giá trị

Toàn cảnh Hội thảo quốc gia “Hoa sen gắn với phát triển làng nghề” diễn ra tại xã Hồng Minh, tỉnh Hưng Yên vào ngày 21/8/2026 - Ảnh: Đức Thiện.

Hội thảo do Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam); Hội Sinh vật cảnh Việt Nam; cùng Đảng ủy xã Hồng Minh, tỉnh Hưng Yên phối hợp tổ chức.

Các đại biểu tham dự Hội thảo quốc gia “Hoa sen gắn với phát triển làng nghề” - Ảnh: Đức Thiện.

Tham dự Hội thảo, về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường có ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn; PGS.TS. Nguyễn Công Tiệp - Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam; PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả; cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị trực thuộc.

Thứ tự từ trái qua phải, ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn; PGS.TS. Nguyễn Công Tiệp - Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam; TS. Nguyễn Hữu Vạn - Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Tổng Kiểm toán Nhà nước, Chủ tịch Hội SVC Việt Nam; PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả Việt Nam, và các đại biểu tham dự Hội thảo - Ảnh: Đức Thiện.

Về phía Hội Sinh vât cảnh (SVC) Việt Nam, dự Hội thảo có: TS. Nguyễn Hữu Vạn - Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Tổng Kiểm toán Nhà nước, Chủ tịch Hội SVC Việt Nam; ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội; ông Nguyễn Ngọc Văn - Chánh Văn phòng Hội SVC Việt Nam; ông Nguyễn Mạnh Tuyến - Phó Chánh Văn phòng Trung ương Hội.

Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội SVC Việt Nam (ở giữa) và ông Nguyễn Như Chinh - Phó Chủ tịch Hội Làng nghề Việt Nam (ngoài cùng bên phải) tham dự Hội thảo - Ảnh: Đức Thiện.

Dự hội thảo còn có hơn 150 đại biểu là các nghệ nhân ưu tú, đại diện các Viện nghiên cứu, Hội, Hiệp hội, các Tổ chức xã hội nghề nghiệp; Đại diện lãnh đạo các Sở, ngành đến từ Hưng Yên, Huế, Đồng Tháp, Hải Phòng, Ninh Bình, Nghệ An, Hà Nội …và nhiều địa phương trong cả nước; cùng đại diện các doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh sản phẩm sen.

Định vị sen là ngành hàng kinh tế nông nghiệp đa giá trị

Phát biểu tại Hội thảo, ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn nhấn mạnh vị thế đặc biệt của cây sen trong đời sống văn hóa và kinh tế Việt Nam. Ông khẳng định, Việt Nam là quốc gia có truyền thống lâu đời gắn với hoa sen, từ kiến trúc, mỹ thuật đến ẩm thực và tâm linh. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, ngành hàng sen cần một bước chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp".

Toàn cảnh Hội thảo quốc gia “Hoa sen gắn với phát triển làng nghề” - Ảnh: Đức Thiện.

Ông Thịnh cũng chỉ rõ thực trạng: Dù tiềm năng rất lớn, nhưng sản xuất sen nước ta hiện còn nhỏ lẻ, nguồn giống chưa đồng bộ và công nghệ chế biến sâu còn hạn chế. Đặc biệt, mối quan hệ giữa vùng sản xuất và làng nghề chưa được tổ chức thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Để giải quyết bài toán này, ông Thịnh đề xuất 8 nhóm vấn đề trọng tâm, từ việc xây dựng cơ sở dữ liệu ngành hàng, đổi mới nguồn gen giống chuyên dụng đến việc đa dạng hóa sản phẩm OCOP và phát triển du lịch nông nghiệp chuyên nghiệp.

Ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn phát biểu chỉ đạo Hội thảo - Ảnh: Đức Thiện.

"Phát triển sen trong giai đoạn tới không nên chỉ đánh giá bằng diện tích, mà quan trọng hơn là giá trị thu được trên một đơn vị diện tích, số việc làm tạo ra và khả năng bảo tồn văn hóa, cảnh quan" - Ông Thịnh khẳng định.

Chào mừng các đại biểu về với địa phương đăng cai, ông Trần Minh Tuấn - Bí thư Đảng ủy xã Hồng Minh (Hưng Yên) bày tỏ niềm vinh dự, khi một hội thảo cấp quốc gia được tổ chức tại đây. Ông cho biết, với mục tiêu xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, xã Hồng Minh đã xác định nông nghiệp đa giá trị là nền tảng.

Ông Trần Minh Tuấn - Bí thư Đảng ủy xã Hồng Minh (Hưng Yên) - Ảnh: Đức Thiện.

Ông Tuấn cũng chia sẻ mô hình thành công của Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài như một minh chứng sống động. Từ những chân ruộng trũng hiệu quả thấp, địa phương đã chuyển đổi sang trồng các nhóm sen lấy hoa, lấy hạt, lấy củ kết hợp du lịch trải nghiệm. Đến nay, hai sản phẩm hạt sen khô và trà sen của Vân Đài đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, góp phần quan trọng vào sinh kế của người dân. Qua hội thảo, ông Tuấn kỳ vọng sẽ tiếp nhận thêm nhiều ý kiến khoa học để sen không chỉ nở đẹp trên đồng đất Hồng Minh, mà còn "nở" trong thu nhập và niềm tự hào của bà con nông dân.

Ông Nguyễn Ngọc Văn - Chánh Văn phòng Hội SVC Việt Nam (ngoài cùng bên phải); ông Nguyễn Mạnh Tuyến - Phó Chánh Văn phòng Trung ương Hội (thứ 2 từ phải sang) tham dự Hội thảo - Ảnh: Đức Thiện.

Tiếp nối mạch tư duy định hướng, PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đã trình bày báo cáo đề dẫn về chiến lược phát triển sen gắn với làng nghề và du lịch. Ông Đông nhận diện sen là một trong số ít cây trồng có thể hội tụ nhiều lớp giá trị trên cùng một không gian: Sinh khối, chế biến, nghệ thuật thủ công, dịch vụ và văn hóa. Báo cáo của ông đề xuất mô hình "một vùng nguyên liệu - nhiều sản phẩm - nhiều dịch vụ - một bản sắc địa phương".

PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) - Ảnh: Đức Thiện.

“HTX là hạt nhân tập hợp nông dân, khoa học công nghệ là động lực và doanh nghiệp là cầu nối thị trường. Do đó lộ trình đến năm 2030 cần phải cụ thể và chi tiết, trong đó trú trọng việc chuẩn hóa OCOP và xây dựng các tuyến du lịch nông nghiệp bốn mùa để kéo dài chu kỳ tạo doanh thu, giảm tình trạng "một vụ - một sản phẩm" - PGS.TS Đặng Văn Đông nhấn mạnh.

Chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn: “Đòn bẩy” cho hoa sen vươn xa

Tại Hải Phòng, một cách tiếp cận hiện đại đã được triển khai. Bà Lương Thị Kiểm - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng mang đến tham luận về ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất sen gắn với du lịch. Bà Kiểm khẳng định chuyển đổi số không chỉ là tạo mã QR hay đưa sản phẩm lên mạng xã hội, mà cốt lõi là xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý sản xuất và tiêu thụ.

“Hải Phòng đang thí điểm bản đồ số các vùng trồng, tích hợp nhật ký điện tử và hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Với các mô hình như "Vùng sen - cá Kiến Thụy" hay "Không gian sen sinh thái Đảo Cò", Hải Phòng đặt mục tiêu chuẩn hóa để số hóa, giúp mỗi sản phẩm sen không chỉ để "ăn" hay "dùng" mà còn phải "kể được câu chuyện" thông qua các nền tảng thương mại số” - Bà Lương Thị Kiểm cho biết thêm.

Từ góc độ ngành hàng dẫn dắt, ông Ngô Chí Công - Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Sen Đồng Tháp đã chia sẻ về hành trình đưa sen từ cây bản địa trở thành biểu tượng địa phương "Đất Sen hồng". Đồng Tháp hiện có hơn 100 sản phẩm thực phẩm, mỹ phẩm từ sen với 56 sản phẩm đạt OCOP 3 - 4 sao.

Ông Ngô Chí Công (trong cùng bên phải) chia sẻ với các đại biểu về các sản phẩm từ Sen Đồng Tháp - Ảnh: Đức Thiện.

"Đồng Tháp không chỉ muốn trồng nhiều sen hơn, mà muốn làm cho mỗi cây sen có giá trị cao hơn. Tôi đề xuất thành lập "Mạng lưới ngành hàng Sen Việt Nam" để các địa phương cùng chia sẻ dữ liệu, bảo tồn nguồn gen và tránh cạnh tranh theo kiểu sao chép sản phẩm của nhau. Đặc biệt, chỉ dẫn địa lý "Đồng Tháp" vừa được xác lập sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng, để nâng tầm thương hiệu sen Việt trên thị trường quốc tế” - Ông Công nhấn mạnh.

Bảo tồn bản sắc và cảnh quan: "Hồn cốt" của sen di sản

Hội thảo dành sự quan tâm đặc biệt cho các vùng sen gắn với di tích và văn hóa. Bà Nguyễn Thị Phương Thúy - Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên (Nghệ An) đã trình bày quyết tâm xây dựng vùng sen đa giá trị tại quê Bác. Với Kim Liên, sen không chỉ là sinh kế, mà còn là tài sản văn hóa đặc biệt gắn với hình ảnh thanh cao của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bà Nguyễn Thị Phương Thúy (thứ 3 từ phải sang) cùng các đại biểu thưởng thức sản phẩm Trà Sen - Ảnh: Đức Thiện

“Phát triển sen tại Kim Liên phải tuân thủ nguyên tắc: Phát triển kinh tế nhưng không làm tổn hại không gian văn hóa; đón khách du lịch nhưng không đánh mất sự thanh bình, mộc mạc. Kim Liên tập trung vào việc quản lý môi trường nước, xây dựng các tuyến du lịch sen có trách nhiệm, kết nối hành trình "về nguồn" với trải nghiệm nông thôn xanh - sạch - đẹp” - Bà Thúy khẳng định.

Mang hơi thở của Cố đô, ông Trần Văn Luật - Chủ trang trại sen thành phố Huế chia sẻ về những giải pháp nâng cao giá trị cây sen tại vùng đất di sản. Với diện tích hơn 700 ha, sen Huế mang vẻ đẹp riêng biệt từ giống sen bản địa và không gian cung đình. Ông Luật cũng thẳng thắn chỉ ra những "điểm nghẽn" như tính mùa vụ cao và sự phụ thuộc vào thị trường hạt sen tươi.

Ông Trần Văn Luật - Chủ trang trại sen thành phố Huế - Ảnh: Đức Thiện

“Phải tổ chức lại vùng nguyên liệu thông qua HTX, áp dụng công nghệ sơ chế ngay sau thu hoạch và đa dạng hóa sản phẩm từ hoa, hạt đến lá và tâm sen. Mỗi tiểu vùng tại Huế cần lựa chọn một hướng chủ lực: Nơi bảo tồn giống quý, nơi chuyên sản xuất hàng hóa, nơi ưu tiên cảnh quan du lịch” - Ông Luật nêu giải pháp.

Khép lại các ý kiến tham luận với một góc nhìn sâu sắc về giá trị văn hóa và tinh thần, TS. Nguyễn Hữu Vạn - Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Tổng Kiểm toán Nhà nước, Chủ tịch Hội SVC Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa kinh tế và thẩm mỹ nghệ thuật trong phát triển sen.

TS. Nguyễn Hữu Vạn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa kinh tế và thẩm mỹ nghệ thuật trong phát triển sen - Ảnh: Đức Thiện

“Sen là loài cây đặc hữu mang tinh thần của sinh vật cảnh Việt Nam, việc gắn kết hoa sen với các làng nghề truyền thống và du lịch không chỉ tạo ra lợi ích vật chất, mà còn góp phần giữ gìn "quốc hoa" trong lòng người dân và du khách quốc tế” - TS. Nguyễn Hữu Vạn nhấn mạnh thêm.

Gắn kết nghiên cứu với thực tiễn: Khởi đầu cho những thành công mới

Một trong những dấu ấn quan trọng tại Hội thảo là Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác về hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật và công nghệ trong sản xuất hoa sen. Biên bản ký kết giữa các đơn vị nghiên cứu với các cơ sở sản xuất và địa phương, nhằm tăng cường kết nối, từng bước đưa các tiến bộ kỹ thuật về giống và quy trình canh tác hiện đại vào thực tiễn. Đây là bước đi thiết thực để giải quyết bài toán "đứt gãy" giữa phòng thí nghiệm và đồng ruộng, mở rộng cơ hội giao lưu và phát triển các sản phẩm sen đặc thù giữa các vùng miền.

Tại Hội thảo, 03 Biên bản ghi nhớ hợp tác về hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật và công nghệ trong sản xuất hoa sen đã được ký kết - Ảnh: Đức Thiện

Hội thảo quốc gia "Hoa sen gắn với phát triển làng nghề" năm 2026 đã khép lại với niềm tin mạnh mẽ về một tương lai rạng rỡ của ngành hàng sen. Khi khoa học trao đúng giống, Nhà nước kiến tạo đúng cơ chế, doanh nghiệp mở đúng thị trường và người nông dân giữ được "hồn sen" trong từng sản phẩm, hoa sen Việt Nam chắc chắn sẽ trở thành ngành hàng xanh, nhân văn và vươn xa trên trường quốc tế.

Sau đây là một vài hình ảnh đẹp tại Hội thảo: